Etykieta produktu spożywczego to jedyne miejsce, w którym producent musi powiedzieć prawdę w ustandaryzowanej formie. Wszystko poza nią — grafika, hasła, kolorystyka opakowania — jest komunikacją marketingową. Umiejętność czytania kilku pól na odwrocie opakowania daje więcej niż jakakolwiek lista „produktów zakazanych”.
Skład: kolejność mówi wszystko
Składniki wymienia się w kolejności malejącej według masy w momencie produkcji. Jeżeli cukier znajduje się na drugim czy trzecim miejscu, jego udział jest znaczący niezależnie od tego, co głosi front opakowania. Warto też zwrócić uwagę na długość listy — nie dlatego, że „długi skład” jest z definicji zły, lecz dlatego, że w produktach wysoko przetworzonych rolę smaku, tekstury i trwałości przejmują dodatki zamiast surowców.
Osobna pułapka to rozbijanie cukru. Producent może zamiast jednej pozycji „cukier” wpisać syrop glukozowo-fruktozowy, syrop z agawy, sok z zagęszczonego soku owocowego i dekstrozę. Każda z tych pozycji trafia niżej na liście, choć łącznie stanowią najwięcej. Dlatego kolejność składników zawsze warto skonfrontować z tabelą wartości odżywczych.
Tabela wartości odżywczych — czytaj kolumnę „na 100 g”
Wartości podawane są obowiązkowo w przeliczeniu na 100 gramów lub 100 mililitrów i to jest jedyna kolumna, która pozwala porównywać produkty między sobą. Kolumna „na porcję” bywa myląca, ponieważ porcja jest definiowana przez producenta i potrafi być zaskakująco mała.
Orientacyjne progi, które ułatwiają szybką ocenę produktu na 100 g:
- Cukry — poniżej 5 g to mało, powyżej 22,5 g to dużo.
- Tłuszcze nasycone — poniżej 1,5 g mało, powyżej 5 g dużo.
- Sól — poniżej 0,3 g mało, powyżej 1,5 g dużo.
- Błonnik — powyżej 6 g to wynik wysoki i zwykle korzystny.
Progi te dotyczą produktów jedzonych w typowych ilościach. Nie stosuje się ich sensownie do przypraw, koncentratów czy oliwy, które spożywa się w gramach, a nie w setkach gramów.
Hasła, które brzmią lepiej, niż znaczą
- „Bez dodatku cukru” — nie dodano cukru, ale produkt może zawierać go naturalnie w dużych ilościach, na przykład jako sok owocowy.
- „Light” — oznacza obniżenie danego składnika o określony procent względem produktu standardowego, nie oznacza produktu niskokalorycznego.
- „Naturalny” — poza nielicznymi wyjątkami nie jest terminem prawnie zdefiniowanym w sposób, jaki sugeruje intuicja.
- „Źródło białka” — wymaga, by białko dostarczało co najmniej określony odsetek energii; produkt nadal może być bardzo słodki.
- „Wzbogacony witaminami” — informuje o dodaniu witamin, nie o wartości pozostałej części składu.
Procent składnika i nazwa produktu
Jeżeli składnik jest wyeksponowany w nazwie lub na zdjęciu, producent ma obowiązek podać jego procentową zawartość. To jedno z najbardziej użytecznych pól na etykiecie: pozwala odróżnić „jogurt truskawkowy” z kilkunastoma procentami owoców od produktu z zawartością poniżej pięciu procent. Podobnie działa nazwa: „wędlina z szynki” i „produkt z mięsa wieprzowego” to dwie różne kategorie, mimo podobnej grafiki.
Daty: „należy spożyć do” a „najlepiej spożyć przed”
To rozróżnienie ma znaczenie praktyczne i finansowe. „Należy spożyć do” dotyczy produktów łatwo psujących się i jest granicą bezpieczeństwa — po tej dacie produktu się nie zjada. „Najlepiej spożyć przed” odnosi się do jakości: makaron, ryż czy kasza po tej dacie zwykle pozostają bezpieczne, choć mogą stracić walory smakowe. Mylenie tych dwóch oznaczeń jest jedną z głównych przyczyn marnowania żywności w gospodarstwach domowych.
Trzy pytania przy półce
Nie trzeba analizować każdego opakowania. W praktyce wystarczą trzy pytania: co jest na pierwszych trzech miejscach składu, ile jest cukru i soli na 100 gramów oraz ile procent stanowi składnik z nazwy produktu. Odpowiedzi zajmują kilkanaście sekund i eliminują większość rozczarowań po powrocie do domu.
Materiał ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady dietetycznej.
